چهار سناریوی زلزله
مطالعات جایکا(آژانس همکاری هایبین المللی ژاپن )بر پایه مطالعات و تحقیقات انجام شده بر روی گسل های عمده تهران و اسناد تاریخی زلزله هایی که از سال 743 میلادی در تهران واقع شده چهار سناریوی زلزله برای تهران در نظر گرفته شد.
سه سناریو مربوط به فعال شدن سه گسل اصلی شهر تهران است و یک سناریو نیز برای فعال شدن گسل های پنهان در زیر لایه های رسوبی شهر تهران . به این ترتیب چهار مدلی که برای سناریو زلزلهها در نظر گرفته شد عبارتند از: مدل گسل ری،مدل گسل شمال تهران ، مدل گسل مشا و مدل شناور.
بر این اساس در سناریوی زلزله مدل گسل ری، منطقه جنوبی شهر شدت زلزله 9 و منطقه شمالی آن ،شدت زلزله بین 7تا 8 را احساس خواهد کرد . در مدل گسل شمال تهران ،شدت زلزله در بخش شمالی شهربه 9 و در بخش جنوبی آن به 7 میرسد. بخش بزرگی از شهر شدت زلزله 8 را تجربه خواهد کرد.
مدل گسل ری: در صورتی که زلزله تهران بخاطر فعال شدن گسل ری باشد،480 هزار ساختمان در تهران فرو خواهد ریخت ،یعنی 55 درصد ساختمان های شهر . بیشترین تعداد ساختمانهای آسیب دیده در منطقه 15 خواهد بود.نسبت ساختمان خسارت دیده به ساختمانهای سالم در منطقه های11،12 و 16 تا 20 مقدار بسیار بالایی در حدود 80 درصد است. دلیل این نسبت بالای خسارت ،وجود ساختمانهای آسیب پذیر فراوان و جنبش لرزهای نیرومند دراین مناطق است . نسبت خسارت در مناطق 1 تا5 که در بخش شمالیشهر تهران قرار دارند به طور نسبی کم و تقریبا 30 درصد است .
مدل گسل شمال تهران: در زلزلهای که بر اثر فعالیت گسل شمال تهران رخ دهد،310 هزار ساختمان آسیب می بیند ،یعنی 36 درصد کل ساختمانهای شهر . نسبت ساختمانهای خسارت دیده به ساختمانهای سالم در مناطق 1 تا 5 که در بخش شمالی شهر تهران قرار دارند در حدود 50 درصد است .نسبت خسارت در بخش جنوبیشهر کمتراز30 درصد است .
تفاوت خسارت بین قسمت شمالی و جنوبیشهربهاندازه مدل گسل ری نیست . درست است که در مدل گسل شمال تهران ،شدت زلزله در بخش شمالی شهر زیاد است اما ساختمانهای این منطقه به اندازه مناطق جنوبی آسیب پذیر نیست .
مدل گسل مشا: در این مدل بجز منطقه 12 که 30 درصد ساختمانهای آن فروخواهند ریخت ،در دیگر مناطق نسبت ساختمانهای تخریب شده به ساختمانهای سالم تقریبا 10 درصد است . درمنطقه 12 تعداد ساختمانهای خشتی و چوبی و آجری بیش از دیگر مناطق است و همین امر دلیل نسبت بالای خسارت است.
مدل شناور : به منظور انجام محاسبات مدل شناور ،یک جنبش ورودی یکنواخت در سنگ بستر سراسر گستره مورد مطالعه فرض شد. بنابراین محاسبات انجام شده مربوط به زلزله ویژه ای نیست و نتایج آن حاکی از آسیب پذیری نسبی در کل گستره مورد مطالعه است.در این مدل ،نسبت خسارت های ساختمانی در مناطق 3 و12 تقریبا زیاد است و علت عمده آن نیز وجود لایه خاک نسبتا سست در این مناطق است که سبب تقویت امواج زلزله می شود.
گسلهای مهم تهران
1ـ گسل شمال تهران : مهمترین و طولاترین گسل نزدیک به تهران طول این گسل 45 کیلومتر که از دره لشکرک در شرق تا آبادی کاظم آباد ( 2 کیلومتری شرق کلاک شمال اتوبان تهران ـ کرج ) قابل تعقیب است امتداد این گسل شرقی ـ غربی میباشد .
2ـ گسل دره لشکرک : در غرب دره لشکرک در بخش غربی جاده آسفالته تهران ـ لشکرک و در غرب کارگاه شن و ماسه راندگی توفیتهای سبز سازندن کرج دیده میشود شیب گسل 40 درجه به طرف شمال و امتداد گسل شرقی ـ غربی میباشد .
3ـ گسل گرمدره : این گسل دربخش غربی گرمدره (جنوب گرمدره و شرق کاروانسراسنگی و جنوب جاده تهران ـ کرج ) این گسل معکوس بوده با زاویه زیاد شیب 50درجه به طرف غرب و دارای امتداد شمالی ـ جنوبی میباشد . نیم متر ذکر شده است .
4ـ گسل فرحزاد : امتداد این گسل تقریباً شمال غربی ـ جنوب شرقی میزان جابجایی آن حدود نیم است ، آثار این گسل بر روی زمین چندان قابل رویت نبوده و تنها در بخش غربی رودخانه فرحزاد میتوان
تقسیم آن را به دو شاخه شمالی ـ جنوبی مشاهده کرد .
5ـ گسل سعادتآباد : در غرب اوین 500 متری شمال بیمارستان سعادتآباد با امتداد شمال شرق ـ جنوب غرب دیده میشود و از نوع راندگی با امتداد 32N و شیب 25 درجه به طرف شمال شرق است میزان جابجایی 5 تا 6 متر و جابجایی از نوع عمودی است .
6ـ گسل مسیر مترو : مجرای حفره شده جهت احداث متروی تهران مقطع جالبی از رسوبان آبرفتی تهران با امتداد شمالی ـ جنوبی به طول 2800 متر در تپههای عباس آباد حفر شده است از خیابان میرداماد شروع و 10 درجه به طرف شمال ادامه دارد به صورت دگر شیب در کانال 3A ظاهر شده است .
7 ـ گسل تلویزیون : مقطع اصلی در خیابان آفریقا و مقطع فرعی ( مقطع جدید) در کنار غربی محوطه کمیته انقلاب اسلامی انتهای اتوبان رسالت ، امتداد گسل از نوع معکوس و با شیب 40 درجه به طرف جنوب و امتداد 130 Nدرجه وجابجایی آن نیم مترمیباشد .
8 ـ گسلمشاء فشم : این گسل موسوم بهراندگی مشاءفشم معروف است ، از حدود آبیک درغرب شروع میشود و پس ازعبور
از شمال تهران ، فیروزکوه و شمال سمنان به طرف دامغان و شاهرود ادامه مییابد . شاخهای از این گسل در شمال تهران بوده و تقعر آن به سمت شمال است با زاویه 35 تا 70 درجه . این گسل در دوران ژوراسیک ( لیاس ) فعال بوده است
9ـ گسل ری :
الف ـ گسل شمال ری : به صورت دیواره فرسوده شدهای در نزدیکی آبادی عظیمآباد ( کناره جنوب بزرگراه ری ـ بهشت زهرا) دیده میشود ایندیواره بهبلندی 2 متر با راستای شرقی ـ غربیدیده میشود این دیواره گسل تا آبادیصالحآباد دیده میشود .
ب ـ گسل جنوب ری : به شکل دیواره کوتاه حدود 1 تا 2 متر در جنوب تپه باستانی ( تپه غار ) آبادی قلعه نو ( جنوب غربی شهرری و 14 کیلومتری جنوب تهران ) که به سمت جنوب غربی ادامه دارد . پس از گذشت از بزرگراه کمربندی تهران گسل جنوب ری در راستای سعیدآباد بالا دیده میشود .
از بین گسلهای بالا، گسل شمال تهران و گسل جنوب ری خطرناکترین گسلهای تهران میباشند .
